تأثيرات هوا شك نيست كه احتياج حيوانات به هواى معتدل بيش از احتياج به ديگر چيزهاست ، زيرا كه اگر يك نفس هوا نه به اعتدال است مزاج فاسد مىشود . پس نظر بايد كرد در تغييرات هوا به‌حسب اسباب : اما سماوى و ارضى مثل تابستان و زمستان و بهار و پاييز و جمع شدن كواكب با آفتاب و مانند اينها . اما اسباب ارضى مثل اختلاف اقليم‌ها و زمين‌ها در پاكى و شوره بودن و بىسنگى و با سنگ بودن و بلندى و پستى و نزديكى به كوه و دورى از كوه و نزديكى به آب و دورى از آب چنانچه در تفصيل آن اطنابست . پس اينجا به اجمال اكتفا كنيم . هوايى كه طبع صحيح به اعتدال آن حكم كند ، مدد روح مىشود . چنانچه جالينوس گفته كه : « هوا غذاى روح مىشود » ؛ به آن معنى كه در قلب با خون لطيف مختلط مىگردد و زود نضج مىيابد و روح حيوانى حاصل مىشود و هواى معتدل تسكين حرارت دل مىكند در نفس كشيدن ؛ و بخارها و فضله‌ها از روح و دل دفع مىكند در نفس زدن ؛ و اين معنىايست كه شيخ سعدى مىفرمايد : « در هر نفسى دو نعمت موجود است و بر هر نعمتى شكرى واجب ؛ « از دست و زبان كه برآيد * كز عهدهء شكرش بدر آيد » اگر پرسند كه : « هوا چنانچه مقرر است پيش طبيعيان گرم و تر است ، چگونه تعديل روح تواند كرد ؟ » جواب آنست كه اين هوا مختلط به اجزاء مائى و ارضى است و سردى از آن كسب كرده ، پس اگر در سردى چنانست كه مىبايد و تعديل به او مىشايد آن را معتدل مىگويند و حافظ صحت است و اگر به گرمى مايل است ، مزاج دل گرم مىكند زودتر از مزاج ديگر اعضا ، زيرا كه دل به او محتاج‌تر است از جهت